EMDR چیست؟ راهنمای درمان تروما و خاطرات آسیب‌زا

EMDR چیست؟

EMDR مخفف عبارت Eye Movement Desensitization and Reprocessing است و معمولاً به فارسی «حساسیت‌زدایی و بازپردازش از طریق حرکات چشم» ترجمه می‌شود.

در جلسه درمان، فرد به بخش‌هایی از یک تجربه یا خاطره ناراحت‌کننده توجه می‌کند و همزمان از تحریک دوطرفه یا BLS استفاده می‌شود.

این تحریک می‌تواند شامل حرکت چشم از چپ به راست، ضربه‌های متناوب و ملایم یا صداهای متناوب باشد. انتخاب روش بر اساس شرایط فرد و نظر درمانگر انجام می‌شود.

چرا بعضی خاطرات همچنان آزاردهنده باقی می‌مانند؟

بسیاری از اتفاقات روزمره با گذشت زمان پردازش می‌شوند و یادآوری آن‌ها دیگر همان شدت احساسی اولیه را ایجاد نمی‌کند.

اما بعضی تجربه‌های بسیار شدید یا آسیب‌زا ممکن است همچنان با تصاویر ذهنی، احساسات، افکار یا واکنش‌های بدنی شدید همراه باشند.

برای مثال، فرد ممکن است سال‌ها بعد از یک اتفاق دشوار، در مواجهه با یک صدا، مکان یا موقعیت خاص دوباره احساس ترس یا اضطراب کند.

هدف EMDR حذف خاطره نیست؛ بلکه کاهش شدت تأثیر آن و کمک به پردازش متفاوت تجربه است.

در جلسه EMDR چه اتفاقی می‌افتد؟

EMDR فقط حرکت دادن چشم‌ها نیست. این روش یک پروتکل درمانی ساختاریافته دارد و توسط متخصص آموزش‌دیده انجام می‌شود.

درمانگر ابتدا شرایط فعلی، علائم، تجربیات مرتبط و منابع حمایتی فرد را بررسی می‌کند. سپس در مرحله مناسب، فرد روی بخش‌هایی از تجربه موردنظر تمرکز می‌کند و همزمان از تحریک دوطرفه استفاده می‌شود.

هدف EMDR چیست؟

هدف اصلی EMDR فراموش کردن گذشته نیست.

درمان تلاش می‌کند شدت هیجانی و واکنش‌های مرتبط با یک تجربه کاهش پیدا کند تا فرد بتواند آن خاطره را بدون همان میزان ترس، اضطراب یا درماندگی گذشته به یاد بیاورد.

در طول درمان ممکن است احساسات، تصاویر ذهنی، واکنش‌های جسمی و باورهایی مانند «من مقصرم»، «من ناتوانم» یا «من در امنیت نیستم» بررسی و بازپردازش شوند.

مدل AIP چیست؟

یکی از مدل‌های نظری مرتبط با EMDR، مدل پردازش اطلاعات تطبیقی یا AIP است.

بر اساس این مدل، ذهن معمولاً تجربه‌ها را پردازش و با سایر اطلاعات زندگی یکپارچه می‌کند. اما برخی تجربه‌های بسیار شدید ممکن است به شکلی ذخیره شوند که همچنان احساسات و واکنش‌های اولیه را فعال کنند.

EMDR تلاش می‌کند شرایطی فراهم کند تا این تجربه‌ها دوباره پردازش شوند.

با این حال، سازوکار دقیق اثر EMDR و تحریک دوطرفه همچنان موضوع پژوهش علمی است.

EMDR برای چه مشکلاتی استفاده می‌شود؟

شناخته‌شده‌ترین کاربرد EMDR در درمان تروما و PTSD است.

درباره استفاده از آن در برخی مشکلات دیگر، از جمله بعضی اختلالات اضطرابی و فوبیاها نیز پژوهش‌هایی انجام شده است؛ اما میزان شواهد علمی برای همه کاربردها یکسان نیست.

به همین دلیل، انتخاب روش درمان باید بعد از ارزیابی توسط متخصص سلامت روان انجام شود.

آیا EMDR خاطرات را پاک می‌کند؟

خیر.

EMDR قرار نیست گذشته را حذف کند. فرد همچنان می‌تواند اتفاق را به خاطر داشته باشد، اما ممکن است شدت واکنش هیجانی او نسبت به آن کاهش پیدا کند.

به زبان ساده:

آیا EMDR برای همه مناسب است؟

هیچ روش روان‌درمانی برای همه افراد بهترین گزینه نیست.

قبل از شروع EMDR، درمانگر باید وضعیت فعلی فرد، علائم، سابقه تجربه‌های آسیب‌زا، شرایط روان‌شناختی و منابع حمایتی او را ارزیابی کند.

این روش بهتر است توسط روان‌شناس یا روان‌درمانگری انجام شود که آموزش معتبر و تخصصی EMDR دیده باشد.